3134. Risico op lymfoedeem groter met bestraling of operatie?

Datum 5/07/2005
Leeftijd 45 jaar
Vraag Mijn vriendin heeft zojuist een borstbesparende operatie ondergaan. Nu blijkt 1 lymfeklier 1,3 cm groot te zijn. Als nabehandeling heeft ze de keuze tussen een volgende operatie met okseltoilet of de oksel mee bestralen.
Daar ze schilderes is (met die kant) vraagt ze zich af waarmee de kans op lymfoedeem groter is: operatie of bestraling?

Antwoord van Prof. Dr. Rudy Van den Broecke, gynaecoloog-senoloog, U.Z., Gent.
Antwoord datum 20/10/2005
Antwoord Indien de klier was ingenomen door kwaadaardige cellen is een volledige okseluitruiming noodzakelijk.
Primaire radiotherapie op de oksel kan enkel gebeuren in studieverband. Wij stellen een bestraling voor vanaf vier positieve klieren en/of kapseldoorbraak.

Antwoord van Dr. Richard Groenendijk, algemeen chirurg, IJsselland Ziekenhuis, Capelle a/d IJssel (NL).
Antwoord datum 20/10/2005
Antwoord Zit er nu al dan niet een uitzaaiing in de oksel?
Als er wel een uitzaaiing in de oksel zit, bestaat er een indicatie voor de okseluitruiming. In dat geval alleen bestralen vindt in Nederland momenteel alleen plaats in studieverband (AMAROS studie, Leiden).

Welke van de twee slechter is voor de gevolgen kan ik niet zeggen, momenteel heb ik geen ervaring met oksels die alleen maar bestraald zijn. Wel is het zo dat operatie en vervolgens bestraling op de oksel een cumulatief effect hebben op het risico dat er lymfoedeem ontstaat.

Antwoord van Dr. Nadine Cluydts, gynaecoloog-senoloog, UVC Brugmann, Brussel.
Antwoord datum 20/10/2005
Antwoord De grootte van de klier speelt geen rol. Enkel indien er microscopisch aantoonbare aantasting van de klier bestaat, moet men complementaire chirurgie +/- bestraling overwegen.
Indien er invasie bestaat wordt het èn opereren èn bestralen. Ja, er is dan een groter risico op zwellen.

Antwoord van Philippe De Paepe, docent Manuele Lymfdrainage a.m. Vodder, secretaris MLDV
Antwoord datum 20/10/2005
Antwoord Volgens onderzoeken van Meek (USA) zijn klieruitruiming en okselbestraling niet alleen complementair aan elkaar om een risico op armlymfoedeem te verhogen, ze zouden elk op zich ongeveer evenveel risico creëren. Clodius (Zwitserland) vermoedt dat bestraling van de oksel mee risico inhoudt dan operatieve wegname, maar kan dit niet hard maken met cijfers.

Dus om concreet op uw vraag te antwoorden:
De keuze maakt geen verschil voor het risico op een armoedeem.
De keuze dient in wezen niet bepaald te worden door schrik voor armlymfoedeem. Prioritair aan dit is overleven!

Antwoord van Dr. Roger Crombez, radiotherapeut-oncoloog en coördinator Borstkliniek, A.Z. Sint Lucas, Brugge.
Antwoord datum 20/10/2005
Antwoord Enkel nabestralen van een aangetaste oksel is geen routinepraktijk, okseluitruiming in deze situatie wel. Of een uitgeruimde oksel moet nabestraald worden is afhankelijk van de postoperatieve vaststellingen. De gecombineerde therapie geeft heel wat meer risico op lymfoedeem van de arm.

Antwoord van Dr. Alain Bols, medisch oncoloog, A.Z. Sint Jan, Brugge.
Antwoord datum 20/10/2005
Antwoord Ik vermoed dat wij kunnen aannemen dat er een borstsparende operatie heeft plaatsgevonden van een invasieve borsttumor?

Het is mij ook niet duidelijk of die ene vergrote klier nu al dan niet microscopisch aangetast is. Dit zou dan betekenen dat er een sentinelprocedure heeft plaatsgevonden en is een indicatie voor een aanvullende okseluitruiming. Of een bestraling van de oksel in die gevallen een gelijkwaardig resultaat oplevert wordt momenteel onderzocht in een aantal studies.

Het is echter ook mogelijk dat er enkel een tumorectomie gebeurd is zonder sentinelprocedure. In dat geval moet er zeker nog een aanvullende okseluitruiming gebeuren.

Ik denk niet dat er ooit al een rechtstreekse vergelijking gebeurd is tussen okseluitruiming en okselbestraling wat het voorkomen van en de ernst van lymfoedeem betreft, maar ik denk dat je niet zomaar mag aannemen dat bestraling minder kans op lymfoedeem zou geven dan heelkunde. Het zou wel eens het omgekeerde kunnen zijn.

Deze informatie heeft niet als doel medisch advies te verlenen.
Alle medische beslissingen moeten worden genomen in overleg met uw arts.

Datum		5/07/2005
Leeftijd		45 jaar
Vraag		Mijn vriendin heeft zojuist een borstbesparende operatie ondergaan. Nu blijkt 1 lymfeklier 1,3 cm groot te zijn. Als nabehandeling heeft ze de keuze tussen een volgende operatie met okseltoilet of de oksel mee bestralen. Daar ze schilderes is (met die kant) vraagt ze zich af waarmee de kans op lymfoedeem groter is: operatie of bestraling?

Antwoord van		Prof. Dr. Rudy Van den Broecke, gynaecoloog-senoloog, U.Z., Gent.
Antwoord datum		20/10/2005
Antwoord		Indien de klier was ingenomen door kwaadaardige cellen is een volledige okseluitruiming noodzakelijk. Primaire radiotherapie op de oksel kan enkel gebeuren in studieverband. Wij stellen een bestraling voor vanaf vier positieve klieren en/of kapseldoorbraak.

Antwoord van		Dr. Richard Groenendijk, algemeen chirurg, IJsselland Ziekenhuis, Capelle a/d IJssel (NL).
Antwoord datum		20/10/2005
Antwoord		Zit er nu al dan niet een uitzaaiing in de oksel? Als er wel een uitzaaiing in de oksel zit, bestaat er een indicatie voor de okseluitruiming. In dat geval alleen bestralen vindt in Nederland momenteel alleen plaats in studieverband (AMAROS studie, Leiden). Welke van de twee slechter is voor de gevolgen kan ik niet zeggen, momenteel heb ik geen ervaring met oksels die alleen maar bestraald zijn. Wel is het zo dat operatie en vervolgens bestraling op de oksel een cumulatief effect hebben op het risico dat er lymfoedeem ontstaat.

Antwoord van		Dr. Nadine Cluydts, gynaecoloog-senoloog, UVC Brugmann, Brussel.
Antwoord datum		20/10/2005
Antwoord		De grootte van de klier speelt geen rol. Enkel indien er microscopisch aantoonbare aantasting van de klier bestaat, moet men complementaire chirurgie +/- bestraling overwegen. Indien er invasie bestaat wordt het èn opereren èn bestralen. Ja, er is dan een groter risico op zwellen.

Antwoord van		Philippe De Paepe, docent Manuele Lymfdrainage a.m. Vodder, secretaris MLDV
Antwoord datum		20/10/2005
Antwoord		Volgens onderzoeken van Meek (USA) zijn klieruitruiming en okselbestraling niet alleen complementair aan elkaar om een risico op armlymfoedeem te verhogen, ze zouden elk op zich ongeveer evenveel risico creëren. Clodius (Zwitserland) vermoedt dat bestraling van de oksel mee risico inhoudt dan operatieve wegname, maar kan dit niet hard maken met cijfers. Dus om concreet op uw vraag te antwoorden: De keuze maakt geen verschil voor het risico op een armoedeem. De keuze dient in wezen niet bepaald te worden door schrik voor armlymfoedeem. Prioritair aan dit is overleven!

Antwoord van		Dr. Roger Crombez, radiotherapeut-oncoloog en coördinator Borstkliniek, A.Z. Sint Lucas, Brugge.
Antwoord datum		20/10/2005
Antwoord		Enkel nabestralen van een aangetaste oksel is geen routinepraktijk, okseluitruiming in deze situatie wel. Of een uitgeruimde oksel moet nabestraald worden is afhankelijk van de postoperatieve vaststellingen. De gecombineerde therapie geeft heel wat meer risico op lymfoedeem van de arm.

Antwoord van		Dr. Alain Bols, medisch oncoloog, A.Z. Sint Jan, Brugge.
Antwoord datum		20/10/2005
Antwoord		Ik vermoed dat wij kunnen aannemen dat er een borstsparende operatie heeft plaatsgevonden van een invasieve borsttumor? Het is mij ook niet duidelijk of die ene vergrote klier nu al dan niet microscopisch aangetast is. Dit zou dan betekenen dat er een sentinelprocedure heeft plaatsgevonden en is een indicatie voor een aanvullende okseluitruiming. Of een bestraling van de oksel in die gevallen een gelijkwaardig resultaat oplevert wordt momenteel onderzocht in een aantal studies. Het is echter ook mogelijk dat er enkel een tumorectomie gebeurd is zonder sentinelprocedure. In dat geval moet er zeker nog een aanvullende okseluitruiming gebeuren. Ik denk niet dat er ooit al een rechtstreekse vergelijking gebeurd is tussen okseluitruiming en okselbestraling wat het voorkomen van en de ernst van lymfoedeem betreft, maar ik denk dat je niet zomaar mag aannemen dat bestraling minder kans op lymfoedeem zou geven dan heelkunde. Het zou wel eens het omgekeerde kunnen zijn.

Stel zelf een vraag

3134. Risico op lymfoedeem groter met bestraling of operatie?